* ( « وَلا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّه وَلِيًّا وَلا نَصِيراً » ) * اگر در اين جمله متعرض اين نكته شد كه خلائق در روز حشر به غير از خدا ولى و ياورى ندارند ، براى اين بود كه با عقيده باطل الوهيت مسيح و ملائكه مقابله كرده باشد . * ( « يا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَأَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ نُوراً مُبِيناً » ) * راغب در كتاب خود ( مفردات ) گفته است : كلمه : « برهان » به معناى بيان دليل است و اين كلمه بر وزن « فعلان » است مانند رجحان و « ثنيان » و بعضى از علماى ادب گفته‌اند : اين كلمه مصدر است و فعل « بره يبره » از آن مشتق مىشود كه به معناى « روشن شد و روشن مىشود » است اين بود گفتار راغب . « 1 » پس بر اين حساب اين كلمه در هر حال مصدر است ولى بسا مىشود كه در معناى فاعل استعمال مىشود و اين وقتى است كه خود دليل و حجت را برهان بخوانند ، يعنى روشن كننده . و مراد از نور ، چيزى به جز قرآن نمىتواند باشد ، چون در باره اش فرموده : * ( « وَأَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ نُوراً » ) * ، ممكن هم هست مراد از برهان نيز قرآن باشد و اين دو جمله بنا بر اين مؤكد يكديگرند . اين احتمال هم هست كه مراد از كلمه « برهان » رسول خدا ( ص ) باشد ، مؤيد اين احتمال اين است كه جمله در ذيل آياتى واقع شده كه بيانگر صدق رسول خدا ( ص ) در رسالتش مىباشد و مؤيد ديگرش اين است كه قرآن از ناحيه خداى تعالى نازل شده ( و نمىشود گفت : قرآن نزد شما آمده ) و مؤيد سومش اين است كه آيه شريفه مورد بحث ، نتيجه گيرى از آن آيات است و باز مؤيد ديگر آن جمله : * ( « وَاعْتَصَمُوا بِه » ) * در آيه بعد است ، چون در سوره آل عمران در تفسير آيه : « وَمَنْ يَعْتَصِمْ بِاللَّه فَقَدْ هُدِيَ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ » « 2 » گفتيم : كه مراد از اعتصام ، تمسك به كتاب خدا و پيروى رسول خدا ( ص ) است . * ( « فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّه وَاعْتَصَمُوا بِه . . . » ) * اين جمله ثواب كسانى را بيان مىكند كه برهان پروردگار خود را و نور نازل از ناحيه او را پيروى كرده‌اند .

--> ( 1 ) مفردات راغب ، ص 45 . ( 2 ) « سوره آل عمران ، آيه 101 » .